Berlin, Almanya (Weltexpress). ABD uçak gemileri, on yıllardır küresel gücün tartışmasız sembolleri olarak kabul ediliyordu. Ancak İran açıklarındaki Arap Denizi’nde tehlikeli zayıflıklar ortaya çıkıyor. ABD Donanması’ndaki kriz, temel bir soruyu gündeme getiriyor: Washington’un askeri üstünlüğü artık tarih mi oldu?
Uçak gemileri sınırda – tükenmiş güç projeksiyonu
ABD’nin uçak gemileri dünya okyanuslarına hakim olmalıydı. Ancak İran kıyıları önünde, geçen yüzyılın askeri yapılarının modern savaşın zorluklarına ne kadar az hazırlıklı olduğu ortaya çıkıyor: aşırı zorlanan operasyonlar, savunmasız ikmal yolları ve modern İran silah sistemleri. Kriz, Basra Körfezi’nin çok ötesine uzanıyor.
ABD askeri gücü, birkaç on yıl önce bile düşünülemez görünen stratejik bir ikilemle karşı karşıya: En güçlü savaş gemileri hâlâ muazzam bir ateş gücü sergileyebiliyor olsa da, güvenli üslerin eksikliği, aşırı uzamış ikmal yolları ve modern düşman silah sistemleri, bu gemilerin operasyonlarını giderek daha fazla kısıtlıyor.
ABD uçak gemilerinin şu anda Umman Denizi’ndeki yoğunlaşması bu gelişmeyi açıkça ortaya koyuyor. USS George H. W. Bush, 225 gündür görevde. Nisan 2024’te Japonya’ya sevkiyatı başlayan USS George Washington, 23 Mayıs 2026’da Yokosuka’dan yeniden ayrıldı ve o günden bu yana 172 gündür denizde. USS Theodore Roosevelt’in onun yerini alması planlanıyor.
Böylece, daha geniş Körfez bölgesinde geçici olarak muhtemelen üç ABD uçak gemisinin yoğunlaşması söz konusu olacak. Ancak bu görünürdeki askeri güç gösterisi, yapısal bir zayıflığı gizliyor: Görev süreleri keyfi olarak uzatılamaz; mürettebatın dinlenmeye, uçakların bakıma, gemilerin ise yakıta, yedek parçalara ve mühimmata ihtiyacı vardır.
ABD askeri analisti Will Schryver’in tahminine göre, 2026 yılının sonunda Roosevelt, bölgede kalan tek ABD uçak gemisi olabilir.
Güvenli limanları olmayan bir dünya imparatorluğu
Daha da ciddi olan ise stratejik geri çekilme ve ikmal alanlarının kaybıdır. ABD Donanması hâlâ dünya çapında bir üs ağına sahiptir. Ancak bu üslerin varlığı, savaş durumunda güvenli bir şekilde kullanılabileceklerini hiçbir şekilde garanti etmez.
Temel tez şudur: ABD’nin doğu kıyısı ile Japonya arasında, ciddiye alınması gereken bir düşmana karşı büyük çaplı bir savaş durumunda, ABD uçak gemisi filoları için pratikte artık sınırsız güvenlik sunan bir ikmal üssü kalmamıştır.
Tüm Orta Doğu’da ABD tesisleri, İran füzeleri ve insansız hava araçlarının menzilinde yer almaktadır. Batı Pasifik’te ise Çin’in uzun menzilli silahları, ABD üslerini ve ikmal tesislerini tehlikeye atabilir. İsrail veya Kıbrıs gibi geleneksel geri çekilme alanları da artık güvenli sığınaklar değildir. Buna ek olarak: ABD gemileri Umman Denizi’nden Avrupa’ya veya ABD’ye gitmek istediklerinde, Husi’ler nedeniyle artık Kızıldeniz ve Süveyş Kanalı’ndan geçemiyorlar; bunun yerine Afrika Boynuzu’nu dolaşan uzun ve fırtınalı rotayı kullanmak zorundalar. George H. W. Bush uçak gemisi ve eşlik eden gemileri, Norfolk (Virginia) yolunda dönüş yolculuğunda bununla karşı karşıya kalacaklar. Bu durum, kat edilecek ek muazzam mesafeleri, lojistik sorunları ve mürettebat ile malzeme üzerindeki yükü gözler önüne seriyor.
Böylece ABD’nin güç projeksiyonunun temeli sarsılmaya başlıyor. Uçak gemileri, kendi kendine yeten yüzen kaleler değildir. İkmal gemileri, onarım imkânları, korunaklı limanlar ve işleyen ikmal zincirleri olmadan, en pahalı silah sistemleri bile askeri değerlerini giderek yitirir.
İran kıyıları önündeki menzil tuzağı
Bu ikilem, İran’a yönelik olası bir saldırı durumunda özellikle belirgin hale geliyor. ABD’nin “Tam Spektrum Hakimiyeti” dönemlerinde, ABD uçak gemileri genellikle düşman kıyılarının 100 deniz mili (yaklaşık 185 kilometre) açığında güvenli bir şekilde operasyon yapabiliyordu. Buna bağlı olarak, deniz tabanlı ABD Hava Kuvvetleri’nin düşman topraklarına ulaşma menzili de buna göre sınırlıydı. En çok kullanılan F/A-18E/F Super Hornet tipi ABD avcı-bombardıman uçağı, ağır silah yükü ve tam mühimmat yüküyle, ek dış yakıt tankları olmadan 400 deniz mili (yaklaşık 740 kilometre) altındaki bir menzile sahiptir.
Ancak, İran’ın uzun menzilli ve isabetli füzeleri nedeniyle ABD uçak gemileri, İran kıyılarından 500 deniz mili (926 kilometre) uzakta, Umman Denizi’nde operasyon yürütmektedir. İran topraklarının derinliklerindeki hedefleri vurmak için, uçak gemilerinin ya İran kıyılarına daha yakın olan tehlike bölgesine yaklaşması ya da savaş uçaklarının görev sırasında daha yavaş ve dolayısıyla daha savunmasız olan ikmal uçakları yardımıyla yakıt ikmali yapması gerekir. İran’ın halihazırda imha ettiği 80’den fazla ABD savaş uçağı arasında bir dizi ikmal uçağı da bulunmaktadır.
Her iki seçenek de önemli riskler barındırmaktadır. Yaklaşmak, uçak gemilerini İran’ın gemi savar füzelerine, insansız hava araçlarına ve diğer saldırı araçlarına daha fazla maruz bırakacaktır. Hava ikmali ise ek savunmasız hedefler yaratır: Büyük ikmal uçakları, savaş uçaklarına göre korunması daha zordur. Tehdit altına alınırlarsa veya geri çekilmeye zorlanırlarsa, ABD Hava Kuvvetleri’nin operasyonel menzili daralır. Bu nedenle, Donald Trump’ın yıl sonundan önce İran’a karşı ABD-İsrail saldırılarının yeniden başlatılacağı yönündeki tehditleri durumunda, ilk adım olarak İran’ın hava savunma sistemlerinin ve füze mevzilerinin etkisiz hale getirilmeye çalışılacağı beklenebilir; ancak bu da kendi tarafında önemli kayıplara yol açabilir.
İran, geçmişteki ABD saldırılarından ders çıkarmıştır
Trump ve savaş bakanı Pete Hegseth tarafından mantra gibi tekrarlanan, İran’ın askeri yeteneklerinin çoktan kararlı bir şekilde yok edildiği yönündeki iddiaların gerçeklikle hiçbir ilgisi yoktur. Bunlar, kendi yenilgilerini kabul edemeyen kişilerin kaba bir şekilde direniş gösterme söylemleridir.
İran’ın silah sanayisinin dayanıklılığının bir göstergesi olarak, ülkenin batısında İran tarafından yakın zamanda tanıtılan yeni bir yeraltı füze üssü gösteriliyor. Buna ek olarak, yaklaşık 30 milyon dolarlık ABD MQ-9 insansız hava araçlarına karşı da başarıyla kullanılmış olan Arash-e Kamangir gibi yeni elektro-optik hava savunma sistemleri de bulunuyor.
Ancak stratejik önem, tek tek silah sistemlerinden ziyade bunların birleşiminde yatmaktadır: Mobil füze mevzileri, yeraltı tesisleri, insansız hava araçları ve dağınık hava savunma sistemleri, üstüne bir de dağlar, mağaralar ve derin vadilerle dolu elverişsiz bir arazi, İran’ın silah cephaneliğini yalnızca hava saldırılarıyla yok etmeyi neredeyse imkânsız hale getirmektedir.
20. Yüzyıl Ordusu, 21. Yüzyıl Savaşı
İran için ortaya çıkan tablo, ABD’nin Rusya veya Çin ile olası çatışmaları için daha da büyük ölçekte geçerlidir.
ABD Silahlı Kuvvetleri’nin yapısı, hâlâ büyük ölçüde uçak gemileri, savaş uçakları, muhripler ve merkezi ikmal tesisleri gibi büyük ve pahalı platformlara dayanmaktadır. Buna karşılık rakipleri, giderek daha fazla uzun menzilli hassas silahlar, nispeten düşük maliyetli insansız hava araçları, elektronik harp ve lojistik düğüm noktalarına yönelik tehditlere güveniyor.
Bu, ABD uçak gemilerinin askeri açıdan değersiz hale geldiği anlamına gelmez. Silahlandırması yetersiz ve zayıf Küresel Güney ülkeleri karşısında, bu gemiler hâlâ cezasız bir şekilde güçlerini sergileyebilir veya kullanabilir. Ancak İran’la mücadelede, uçak gemilerinin küresel güç uygulamasının neredeyse dokunulmaz araçları olarak bugüne kadarki rollerini artık yerine getiremedikleri ortaya çıktı.
Bu nedenle asıl soru artık Washington’un ne kadar ateş gücü seferber edebileceği değil, düşman ateşi altında bunu ne kadar süreyle sürdürebileceğidir.
Trump’ın Tehlikeli Cazibesi
Bu durum, Başkan Trump için bir siyasi ikilem yaratıyor. Dışa karşı, İran’ın yenildiğini ve her an tamamen yok edilebileceğini iddia etmeye devam ediyor. Oysa gerçekte, sadece birkaç savaş uçağının kaybı ya da bir ABD savaş gemisinin hasar görmesi bile ciddi iç siyasi sonuçlara yol açabilir. Bu nedenle Trump, kayıpların ağır olacağı kapsamlı bir hava savaşı yerine, Tomahawk seyir füzeleri ve JASSM güdümlü füzeleriyle kısa, bölgesel olarak sınırlı, gösteri amaçlı bir saldırı düzenlemeye, hemen ardından zaferi ilan etmeye ve ardından Tahran ile hiçbir müzakere yapmadan işleri toparlayıp ABD silahlı kuvvetlerini tüm bölgeden çekmeye cazip gelebilir.
Ancak İran’a yönelik sınırlı saldırılar bile tırmanma riskleri barındırır. Tahran, İsrail’in altyapısını veya Körfez ülkelerinin enerji tesislerini hedef alabilir. Petrol fiyatlarındaki artış, bu durumda ABD ekonomisini de vuracaktır.
Sonuç
ABD ordusu, kısa bir süre için hâlâ muazzam bir yıkım gücü sergileyebilir. Ancak yıkım gücü tek başına ne askeri başarıyı ne de siyasi kontrolü garanti eder. Uçak gemisi filolarının bile operasyonlarını giderek ikmal hatlarının kırılganlığına göre ayarlamak zorunda kalması, stratejik güç dengesini değiştirir.
Dolayısıyla, ABD hegemonyasının çöküşü mutlaka kaybedilen bir deniz savaşında ortaya çıkmaz. Bu çöküş çok daha sıradan bir şekilde gerçekleşir: uzayan görev süreleri, güvenli limanların yokluğu, tehlike altındaki ikmal yolları ve bölgesel askeri üstünlüğü bile kalıcı olarak siyasi güce dönüştürememe konusundaki artan yetersizlik şeklinde.
















